Damar plağında mikroplastik: NEJM çalışması ne buldu, ne bulmadı?

Kısaca

• Ameliyatla alınan şah damarı plaklarının yarısından fazlasında polietilen saptandı [8].
• Plağında mikro ve nanoplastik bulunan hastalarda kalp krizi, inme ya da ölüm riski daha yüksek bulundu; tehlike oranı 4,53 [8].
• Yazarlar bunun nedensellik kanıtlamadığını, laboratuvar kirlenmesinin kesin olarak dışlanamadığını yazıyor [8]; kullanılan ölçüm yönteminin biyolojik örneklerde PE ve PVC için uygunluğu da sorgulanıyor [9].

Makale: Marfella, R. ve ark. (2024). Microplastics and Nanoplastics in Atheromas and Cardiovascular Events. New England Journal of Medicine, 390(10), 900–910. [8]

Bu çalışma, damar plağında mikroplastik bulunmasıyla sonraki yıllarda yaşanan kalp-damar olayları arasındaki ilişkiye bakıyor. Aşağıda önce ne yapıldığını ve ne bulunduğunu, sonra yazarların kendi belirttiği sınırları ve sonradan gelen yöntem tartışmasını veriyorum.

Ne yapıldı?

• Tasarım: İleriye dönük, çok merkezli, gözlemsel bir çalışma [8].
• Hastalar: Şah damarında (karotis) belirti vermeyen daralma nedeniyle ameliyatla plak temizlenen (karotis endarterektomi) hastalar. 312 hasta tarandı, 304’ü çalışmaya alındı, 257’si izlemi tamamladı [8].
• Ölçüm: Ameliyatla alınan plaklar mikro ve nanoplastik açısından incelendi. Ana nicel yöntem, tüm örneklere uygulanan piroliz-gaz kromatografisi-kütle spektrometrisiydi (Py-GC/MS). Rastgele seçilen 10 hastanın plağı elektron mikroskobuyla, 26 örnek de kararlı izotop analiziyle ayrıca incelendi [8].
• İzlem: Hastalar ortalama 33,7 ay (± 6,9) izlendi. Bakılan sonuç; kalp krizi, inme ya da herhangi bir nedenden ölümün birleşimiydi [8].

Ne bulundu?

• Polietilen hastaların yüzde 58,4’ünün plağında, PVC ise yüzde 12,1’inin plağında saptandı [8].
• Plağında mikro ve nanoplastik saptanan hastalarda birleşik sonucun görülme riski, saptanmayanlara göre daha yüksekti: tehlike oranı 4,53 (yüzde 95 güven aralığı 2,00–10,27) [8].
• Sigara içme oranı iki grupta benzerdi (yüzde 16,0 ve yüzde 15,9) [8].

Yazarların belirttiği sınırlar

Yazarlar, tartışma bölümünde şu sınırları açıkça sıralıyor [8]:

• Sonuçlar nedensellik kanıtlamıyor.
• Laboratuvar kaynaklı kirlenme kesin olarak dışlanamıyor.
• Yaşam boyu maruziyetler ve sağlık davranışları gibi ölçülmemiş karıştırıcı etkenler sonucu etkilemiş olabilir.
• Hastaların sosyoekonomik verileri yoktu.
• Bulgular yalnızca belirtisiz karotis darlığı nedeniyle ameliyat olan hastalar için geçerli; genel nüfusa doğrudan genellenemez.
• Gıda ve içme suyu yoluyla maruziyet, ince partikül madde (PM2,5 ve PM10) maruziyeti ve plastiğin kaynağı incelenmedi.

Sonradan gelen yöntem tartışması

2025’te yayımlanan ayrı bir araştırma, Py-GC/MS’nin insan kanındaki mikroplastik ölçümü için uygunluğunu test etti. Yazarlar, tekniğin şu an biyolojik örneklerde polietilen ve PVC için uygun bir analiz yöntemi olmadığı sonucuna vardı. Yağlar ısıyla parçalanınca polietileninkine benzeyen ürünler verebiliyor; PVC’nin parçalanma ürünleri de özgül değil [9].

Bu araştırma kan üzerine yapıldı, karotis plağı üzerine değil; NEJM çalışmasını doğrudan sınamıyor. İki çalışmanın ortak noktası yöntem ve polimerler: NEJM çalışmasında da Py-GC/MS kullanıldı ve polietilen ile PVC saptandı [8][9].

Ölçüm adımlarının ayrıntısı için: Mikroplastik nasıl ölçülür?

Kaynakça

1. [8]Marfella, R. ve ark. (2024). Microplastics and Nanoplastics in Atheromas and Cardiovascular Events. New England Journal of Medicine, 390(10), 900–910. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2309822 (Açık erişimli tam metin: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11009876/)
2. [9]Rauert, C. ve ark. (2025). Assessing the Efficacy of Pyrolysis-Gas Chromatography-Mass Spectrometry for Nanoplastic and Microplastic Analysis in Human Blood. Environmental Science & Technology, 59(4), 1984–1994. https://doi.org/10.1021/acs.est.4c12599 (Açık erişimli tam metin: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11800385/)

Bu yazıyı nasıl alıntılarsınız

Mikroplastikveri. (2026, 2 Kasım). Damar plağında mikroplastik: NEJM çalışması ne buldu, ne bulmadı? https://mikroplastikveri.com/yazilar/karotis-plaginda-mikroplastik/

Bu yazıyı İngilizce okuyun · Microplastics in artery plaque: what the NEJM study found, and what it didn't