Mikroplastik düzenlemeleri: AB kuralları ve küresel anlaşmanın durumu

Kısaca

• AB'nin mikroplastik kısıtlaması 17 Ekim 2023'te uygulanmaya başladı; bazı ürünler için geçiş süreleri 2035'e kadar uzanıyor [11].
• Avrupa Komisyonu, istemeden salınan mikroplastiğin (lastik, tekstil, pelet) büyük miktarlara ulaştığını belirtiyor; bunlar bu kısıtlamanın kapsamı dışında, ayrı düzenlemelerle ele alınıyor [2].
• Küresel plastik anlaşması müzakereleri Busan (2024) ve Cenevre'de (2025) anlaşmayla sonuçlanmadı [13][14]. 1 Kasım 2026 itibarıyla bir sonraki resmî oturum Mart 2027'de planlanıyor [16][17].

Mikroplastik hakkındaki kamuoyu tartışması sık sık tek bir soruya iniyor: “Yasaklanmalı mı?” Bu yazıda yürürlükte olan ve müzakere edilen düzenlemeleri kaynaklarıyla özetliyorum.

Durum: ne var, ne yok?

AB: ürünlere bilerek eklenen mikroplastik

Avrupa Komisyonu, Eylül 2023’te ürünlere bilerek eklenen mikroplastiği kısıtlayan önlemleri kabul etti [12]. Komisyonun anlatımına göre (AB) 2023/2055 sayılı yönetmelikle getirilen kısıtlama, tek başına ya da karışımlara bilerek eklenmiş “sentetik polimer mikropartiküllerini” kapsıyor ve 17 Ekim 2023’te uygulanmaya başladı [11].

Komisyonun aynı sayfasına göre kısıtlama her ürün için aynı anda başlamadı [11]:

• Sanat-zanaat malzemesi ve oyuncak gibi kullanımlar için dökme plastik sim, istisnalar dışında 17 Ekim 2023’ten itibaren yasak.
• Durulanan kozmetik ürünler 16 Ekim 2027’ye kadar satılabiliyor.
• Durulanmayan kozmetik ürünler 16 Ekim 2029’a kadar satılabiliyor.
• Makyaj, dudak ve tırnak ürünleri 16 Ekim 2035’e kadar satılabiliyor; ancak 17 Ekim 2031’den itibaren mikroplastik içerdikleri etikette belirtilmeli.

Komisyon, bu önlemlerin yaklaşık yarım milyon ton mikroplastiğin çevreye karışmasını önleyeceğini tahmin ediyor ve suni çim sahalarda kullanılan granül dolgu malzemesini bilerek eklenen mikroplastiğin en büyük kaynağı olarak gösteriyor [12]. Kısıtlama, AB’nin 2030’a kadar çevreye salınan mikroplastiği yüzde 30 azaltma hedefinin bir parçası [2][12].

AB: istemeden salınan mikroplastik

Komisyona göre istemeden salınan mikroplastik, yani kayıp plastik peletleri, sentetik tekstil lifleri ve lastik aşınması, her yıl büyük miktarlarda çevre kirliliğine yol açıyor [2]. Bunlardan peletler için ayrı bir yönetmelik var: (AB) 2025/2365 sayılı Plastik Peletler Yönetmeliği, yılda beş ton ya da daha fazla pelet işleyen AB tesislerini kapsıyor ve dökülmeleri önleme, sınırlama ve temizleme yükümlülüğü getiriyor [2].

Küresel plastik anlaşması

1 Kasım 2026 itibarıyla plastik kirliliğine karşı bağlayıcı bir küresel anlaşma yok; müzakereler sürüyor [16][18].

Busan’da (Kasım-Aralık 2024) yapılan oturum anlaşmayla sonuçlanmadı; görüşmelerin 2025’te süreceği açıklandı [14]. Cenevre’de 5-15 Ağustos 2025’te yapılan ek oturumda da 185 ülke uzlaşamadı [13]. Ayrılık noktası, anlaşmanın kapsamıydı: Bir grup ülke plastik üretiminin azaltılmasını ve zararlı kimyasalların aşamalı olarak kaldırılmasını isterken, çoğu petrol üreticisi olan başka bir grup atık yönetimine odaklanan daha dar bir anlaşmayı savundu [13]. 7 Şubat 2026’da Cenevre’de toplanan bir günlük oturumun amacı görevlileri seçmek ve ilgili idari işleri görmekti; Şili’den Julio Cordano Sagredo komitenin yeni başkanı oldu [15].

Heyet başkanları 27-30 Eylül 2026’da Bangkok’ta gayriresmî olarak toplandı [16]. Bu görüşmelerin amacı, başkanın hazırladığı “Aid to Negotiations” adlı metnin bir sonraki sürümüne yön vermekti [17]. Yeni resmî müzakere oturumu INC-5.4’ün Mart 2027’de yapılması planlanıyor [16][17]. Ondan önce, Ocak 2027’de Nairobi’de bir heyet başkanları toplantısı daha bekleniyor [18].

Kaynakça

1. [2]Avrupa Komisyonu, Çevre Genel Müdürlüğü. Microplastics. https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/microplastics_en
2. [11]Avrupa Komisyonu, İç Pazar Genel Müdürlüğü. Commission Regulation (EU) 2023/2055 – Restriction of microplastics intentionally added to products. https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/chemicals/reach/restrictions/commission-regulation-eu-20232055-restriction-microplastics-intentionally-added-products_en (Yönetmeliğin EUR-Lex’teki metni açılamadı; Komisyonun bu sayfası üzerinden aktarıldı. Sayfa, açıklamaların hukuken bağlayıcı olmadığını belirtiyor.)
3. [12]Avrupa Komisyonu (25 Eylül 2023). Commission protects environment and health by restricting intentionally added microplastics. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/commission-protects-environment-and-health-restricting-intentionally-added-microplastics-2023-09-25_en
4. [13]RNZ (15 Ağustos 2025). World plastic pollution treaty talks collapse with no deal. https://www.rnz.co.nz/news/top/570142/world-plastic-pollution-treaty-talks-collapse-with-no-deal
5. [14]UN News (1 Aralık 2024). Plastic pollution treaty negotiations adjourn in Busan, to resume next year. https://news.un.org/en/story/2024/12/1157646
6. [15]UN Web TV (7 Şubat 2026). INC-5.3. https://webtv.un.org/en/asset/k1d/k1d2b13auy
7. [16]PINA (30 Eylül 2026). Pacific calls for a strong, implementable global plastics treaty in Bangkok. https://pina.com.fj/2026/09/30/pacific-calls-for-a-strong-implementable-global-plastics-treaty-in-bangkok/ (UNEP’in müzakere sayfaları açılamadı; takvim haberler üzerinden aktarıldı.)
8. [17]Anadolu Ajansı (1 Ekim 2026). Bangkok talks seek to bridge divisions over global plastics treaty. https://www.aa.com.tr/en/greenline/pollution/bangkok-talks-seek-to-bridge-divisions-over-global-plastics-treaty/1831815 (UNEP’in müzakere sayfaları açılamadı; takvim haberler üzerinden aktarıldı.)
9. [18]Center for International Environmental Law (30 Eylül 2026). Countries Unite Behind Effective Multilateralism During Plastics Treaty Talks in Bangkok. https://www.ciel.org/news/plastic-treaty-hods-bangkok/ (Müzakereleri izleyen bir sivil toplum kuruluşunun duyurusu.)

Bu yazıyı nasıl alıntılarsınız

Mikroplastikveri. (2026, 2 Kasım). Mikroplastik düzenlemeleri: AB kuralları ve küresel anlaşmanın durumu. https://mikroplastikveri.com/yazilar/mikroplastik-duzenlemeleri/

Bu yazıyı İngilizce okuyun · Microplastics regulation: EU rules and the state of the global treaty